Du lịch Tràng An Ninh Bình – Có những điểm đến khiến người ta nhớ vì cảnh đẹp ngay từ lần đầu, nhưng cũng có những nơi phải quay lại vài lần mới thấy hết cái hay của nó. Với tôi, Tràng An là một nơi như vậy. Những lần trước đến Ninh Bình, tôi thường nhớ đến núi đá, mặt nước xanh, những hang động thấp và cảm giác ngồi thuyền đi giữa một không gian rất khác với thành phố. Còn trong chuyến đi vừa rồi cùng anh chị em Công ty Cổ phần Alltours, thứ đọng lại nhiều hơn lại là con người, những câu chuyện trên đường đi và những khoảnh khắc rất nhỏ mà nếu chỉ đến để check-in có lẽ sẽ dễ dàng bỏ qua.
Chuyến đi bắt đầu từ một buổi sáng ở Nghệ An
6h30 sáng ngày 26/6, xe khởi hành từ Thành phố Vinh. Đến Diễn Châu, chúng tôi đón thêm các thành viên rồi tiếp tục đi Ninh Bình. Một chuyến xe của đồng nghiệp bao giờ cũng khác đi tour với những người hoàn toàn xa lạ. Người tranh thủ ngủ thêm một chút, người ăn sáng muộn, người đã bắt đầu hỏi xem hôm nay sẽ mặc gì để chụp ảnh, thỉnh thoảng lại có một câu chuyện công việc chen vào rồi nhanh chóng bị chuyển sang chuyện ăn uống, chụp hình hay địa điểm sắp đến.
Khoảng 10 giờ, đoàn đến Mai Home Ninh Bình nhận phòng. Sau một quãng đường buổi sáng, chẳng ai vội đi ngay. Mọi người chia phòng, cất đồ rồi đi quanh khuôn viên nghỉ ngơi. Mai Home có nhiều cây xanh, những dãy nhà màu vàng và một hồ bơi nhỏ ở giữa. Đây không phải điểm tham quan trong lịch trình, nhưng nhìn lại ảnh, tôi lại thấy những khoảnh khắc ở đây khá đáng nhớ.
Cả nhóm kéo nhau ra chụp ảnh dưới những tán cây, bên hồ bơi rồi ra phía cổng, nơi có một chiếc xe máy cũ. Người ngồi lên xe, người đứng phía sau, người tìm chỗ chen vào khung hình. Có tấm ai cũng nghiêm túc tạo dáng, nhưng cũng có tấm chỉ vài giây sau đã cười vì một người làm sai động tác. Đó là kiểu ảnh có thể không hoàn hảo về bố cục, nhưng sau này nhìn lại chắc sẽ nhớ rất rõ hôm ấy mọi người đã vui như thế nào.
Chuyến đi thật đôi khi được nhớ bằng chính những việc không có trong lịch trình như vậy.
Một ngày đi từ Bái Đính đến Tuyệt Tịnh Cốc
Sau bữa trưa tại khu vực gần chùa Bái Đính, chúng tôi dành phần lớn đầu giờ chiều tham quan quần thể chùa. Bái Đính vẫn tạo cảm giác rất rộng, càng đi càng thấy mình nhỏ giữa những công trình lớn và khoảng sân kéo dài. Với một đoàn đông người, chuyện đi cùng tốc độ gần như là không thể. Người đã đi lên trước, người còn dừng lại phía sau chụp hình, tới một điểm nào đó lại phải nhắn hoặc gọi nhau tập hợp.
Sau Bái Đính, chúng tôi tiếp tục tới Tuyệt Tịnh Cốc. So với không gian rộng và đông người vừa đi qua, nơi này tạo cảm giác kín hơn, nhiều cây xanh hơn và được ôm bởi những khối núi đá. Có lẽ vì đã di chuyển khá nhiều từ sáng nên lúc ấy cả đoàn cũng tự nhiên chậm lại.
Tôi nhớ cảnh mọi người đứng trước lối vào, rồi mỗi người lại tản ra một chút để tìm góc nhìn riêng. Như nhiều chuyến đi tập thể khác, thời gian chụp được một bức ảnh đủ người đôi khi còn lâu hơn thời gian chuẩn bị. Người gọi người, người đứng đợi, người vừa xuất hiện thì một người khác lại đi đâu mất. Lúc đó có thể hơi mất thời gian, nhưng khi nhìn lại mới thấy chính những chuyện như thế làm chuyến đi có dấu ấn riêng.
Buổi tối, cả đoàn tiếp tục ra Phố cổ Hoa Lư. Ninh Bình khi lên đèn mang một vẻ khác hẳn ban ngày. Không còn cảm giác phải đi cho kịp một điểm nào đó, mọi người đi bộ thong thả, tìm chỗ uống nước, chụp ảnh trước cổng phố cổ và đứng lại khá lâu bên bức tường có dòng chữ “Ninh Bình xin chào”.
Có những chuyến du lịch mà sau cùng, khoảng thời gian vui nhất lại chẳng phải lúc đứng trước thắng cảnh nổi tiếng. Chỉ là một buổi tối cả nhóm cùng đi bộ, người cầm cốc nước, người đứng chỉnh lại vị trí cho bức ảnh chung. Ngày đầu tiên của chuyến đi thật tuyệt vời.
Khu du lịch Tràng An Ninh Bình
Sáng hôm sau của lịch trình, sau khi ăn sáng tại Mai Home, chúng tôi thu dọn hành lý và trả phòng. Khoảng 9 giờ, đoàn bắt đầu đi Khu du lịch Tràng An.
Nếu ngày hôm trước là những bước chân liên tục ở Bái Đính, Tuyệt Tịnh Cốc và Phố cổ Hoa Lư, thì buổi sáng ở Tràng An lại mang một nhịp hoàn toàn khác. Từ khi bước xuống xe, mọi sự chú ý gần như đều hướng về phía bến nước. Những hàng thuyền nằm sát nhau, người chèo đò chuẩn bị cho lượt khách mới, từng nhóm được hướng dẫn xuống thuyền rồi lần lượt rời bến.
Đoàn đông nên chúng tôi phải chia ra nhiều thuyền. Những phút đầu vẫn còn rất náo nhiệt, người quay sang tìm thuyền của đồng nghiệp, người gọi nhau, người cầm điện thoại chụp ảnh. Có lúc hai chiếc thuyền đi gần nhau, mọi người còn tranh thủ quay sang chào hoặc gọi tên nhau.
Nhưng Tràng An có một cách rất tự nhiên khiến người ta yên dần.
Chỉ cần thuyền đi xa bến một đoạn, âm thanh phía sau nhỏ lại, các thuyền cũng bắt đầu giãn ra. Trước mắt chỉ còn mặt nước, những dãy núi đá vôi phủ xanh và con đường nước uốn quanh chân núi.
Tôi đã nhìn thấy cảnh đó trước đây, nhưng lần này cảm giác lại khác.
Khi tôi bắt đầu nhìn Tràng An chậm hơn
Lần đầu đến Tràng An, tôi từng có tâm lý thấy chỗ nào đẹp thì chụp, qua một cửa hang lạ thì quay video, rồi lại nhìn xem phía trước còn gì. Có lẽ ai lần đầu đi cũng muốn lưu lại thật nhiều.
Lần này tôi vẫn chụp ảnh, nhưng không còn cầm điện thoại liên tục…có những đoạn tôi chỉ ngồi nhìn.
Thuyền đi sát vách đá, mặt nước khá yên. Đến gần cửa hang, luồng khí từ bên trong đã mát hơn bên ngoài. Khi thuyền đi vào, ánh sáng giảm nhanh, mọi người tự nhiên hạ giọng. Gặp đoạn trần thấp, người chèo đò nhắc cúi đầu; lúc đó mới nghe rõ tiếng mái chèo, tiếng nước chạm vào mạn thuyền và đôi khi là tiếng nói vọng lại từ một chiếc thuyền phía sau.
Đi hết đoạn tối, phía trước dần xuất hiện ánh sáng. Chỉ ít phút sau, con thuyền lại ra một khoảng mặt nước rộng hơn, xung quanh là núi đá và cây xanh.
Cảm giác ra khỏi hang có lẽ là một trong những điều đặc trưng nhất của Tràng An. Không phải vì nó quá kịch tính, mà bởi cứ sau một khoảng tối và hẹp, cảnh trước mắt lại mở ra theo một cách khác.
Gần ba tiếng trên thuyền vì thế trôi nhanh hơn tôi nghĩ.
Lần này tôi nhớ người chèo đò nhiều hơn
Điều thay đổi rõ nhất trong cảm nhận của tôi về Tràng An sau những lần trở lại là sự chú ý dành cho người chèo đò.
Khách ngồi phía trước có thể nói chuyện, chụp hình, đổi tư thế, lúc mệt thì ngồi yên nghỉ. Người phía sau vẫn đều tay chèo từ đầu hành trình đến cuối. Chỉ khi trải qua gần ba tiếng trên thuyền mới thấy công việc ấy không hề nhẹ như hình dung khi đứng nhìn từ bến.
Mỗi người chèo đò cũng có một cách trò chuyện khác nhau. Có người kể khá nhiều, có người chỉ nói khi thuyền tới một điểm cần giới thiệu. Đôi khi câu chuyện chẳng phải điều gì to tát, chỉ là tên một hang, một ngôi đền, đoạn nào nước lên cao vào mùa mưa hay một lời nhắc cúi đầu khi đi vào chỗ thấp.
Nhưng chính những câu nói ngắn ấy làm hành trình bớt giống một chuyến tham quan được lập sẵn.
Tôi bắt đầu nghĩ nhiều hơn về sự khác nhau giữa người đi du lịch và người sống ở đây. Với chúng tôi, dòng nước này là nơi ngồi thuyền vài tiếng. Với người chèo đò, đó là nơi làm việc mỗi ngày. Một ngọn núi với khách có thể chỉ là phông nền đẹp để chụp ảnh, còn với người địa phương, quanh đó là làng xóm, ruộng đồng và những ký ức đã có từ trước khi Tràng An đông khách như hôm nay.
Nhìn theo cách ấy, Tràng An bắt đầu có thêm một lớp khác ngoài cảnh đẹp.
Một bến thuyền đông đôi khi cũng là dấu hiệu của cuộc sống
Tôi từng có lần thấy Tràng An đông quá và nghĩ giá mà ít khách hơn thì chắc sẽ đẹp và yên hơn. Có lẽ nhiều người cũng từng có cảm giác đó, nhất là vào những ngày phải xếp hàng hoặc gặp nhiều thuyền cùng đi trên một đoạn.
Nhưng càng biết thêm về cuộc sống của những người làm du lịch ở đây, tôi càng thấy câu chuyện không đơn giản như vậy.
Đã có thời điểm trong những năm dịch COVID-19, hoạt động du lịch gần như ngừng lại, người chèo đò không còn khách để phục vụ. Có người phải quay về làm ruộng, có người tìm việc khác để có thu nhập. Một bến thuyền im lặng có thể đẹp trong một bức ảnh, nhưng với những gia đình sống nhờ du lịch, sự im lặng ấy lại mang một ý nghĩa hoàn toàn khác.
Vì thế lần này, khi nhìn những chiếc thuyền lần lượt rời bến, tôi không còn chỉ nghĩ đến chuyện đông hay vắng. Với du khách, đông người đôi khi là bất tiện; nhưng với người chèo đò, đó là một ngày có việc và có thu nhập.
Sự thay đổi trong cách nhìn ấy có lẽ cũng là một phần của việc quay lại một nơi nhiều lần.
Tràng An thay đổi, và cách chúng ta đi du lịch cũng thay đổi
Tràng An hôm nay chắc chắn khác trước. Du lịch được tổ chức bài bản hơn, dịch vụ xung quanh phát triển hơn và lượng khách cũng lớn hơn. Những người dân từng chủ yếu sống bằng nông nghiệp có thêm công việc từ du lịch, từ chèo đò đến lưu trú, ăn uống và nhiều dịch vụ khác.
Sự thay đổi ấy đem lại cơ hội nhưng cũng đặt ra một câu hỏi: phát triển đến đâu để một vùng di sản vẫn giữ được những điều đã khiến người ta muốn tìm đến?
Tôi không còn nghĩ một cách đơn giản rằng nơi đẹp nhất phải là nơi càng ít người càng tốt. Tràng An không phải một bức tranh chỉ để khách đứng ngoài ngắm. Đây còn là quê hương của những người đang sống giữa những ngọn núi ấy, nuôi con, làm việc và tìm cách có một cuộc sống tốt hơn.
Điều cần giữ có lẽ không phải là khiến Tràng An đứng yên. Quan trọng hơn là dòng nước vẫn sạch, núi vẫn xanh, những không gian tâm linh còn được tôn trọng và người dân vẫn có thể sống bằng giá trị của quê hương mà không phải đánh đổi chính cảnh quan đã nuôi sống họ.
Sau chuyến đi, tôi nhớ những điều rất nhỏ
Gần 13 giờ, hành trình bằng thuyền kết thúc. Cả đoàn rời Tràng An và cùng nhau ăn trưa với những món quen thuộc khi nhắc tới Ninh Bình như dê núi, cơm cháy sau đó mới lên xe bắt đầu hành trình trở về Nghệ An.
Hai ngày trôi qua khá nhanh. Nhưng khi xem lại ảnh, tôi nhận ra ký ức của mình không đi theo đúng thứ tự Bái Đính – Tuyệt Tịnh Cốc – Phố cổ Hoa Lư – Tràng An. Nó lộn xộn hơn nhiều, nhưng cũng thật hơn nhiều.
Tôi nhớ cảnh cả nhóm đứng chen nhau chụp ảnh bên hồ bơi ở Mai Home. Nhớ chiếc xe máy cũ trước cổng mà mấy người thay nhau ngồi lên tạo dáng. Nhớ một buổi tối đứng dưới biển “Phố cổ Hoa Lư”. Nhớ cả bức ảnh tập thể trước dòng chữ “Ninh Bình xin chào”.
Và ở Tràng An, thứ tôi nhớ không phải một góc núi cụ thể.
Tôi nhớ một đoạn thuyền đi khá xa bến, khi mọi người trên thuyền bỗng không còn nói chuyện nhiều. Phía sau chỉ còn tiếng mái chèo đều đặn, phía trước là mặt nước và một cửa hang nằm giữa những vách đá. Không ai bảo ai phải im lặng, nhưng tự nhiên ai cũng ngồi yên một lúc.
Cảm nhận đổi thay sau mỗi lần đến Tràng An
Sau chuyến đi tháng vừa qua, tôi hiểu hơn vì sao một nơi mình đã từng đến vẫn có thể khiến mình muốn quay lại.
Lần đầu, tôi đến Tràng An để nhìn cảnh những lần sau, tôi bắt đầu nhìn người.
Còn lần này, đi cùng những đồng nghiệp đã quá quen mặt trong công việc hằng ngày, tôi nhận ra một chuyến đi đẹp không nằm hoàn toàn ở điểm đến. Cùng một dòng nước ấy, cùng những dãy núi ấy, nhưng người đi cùng khác, câu chuyện khác và tâm trạng của mình cũng khác, thế là Tràng An lại trở thành một ký ức mới.
Phong cảnh là lý do khiến người ta biết đến một nơi. Nhưng nhiều năm sau, thứ còn ở lại thường là con người: người đồng nghiệp ngồi cạnh trên chuyến xe từ Vinh, người gọi cả nhóm đứng sát lại để chụp một tấm ảnh, người chèo đò âm thầm ngồi phía sau suốt gần ba tiếng.
Nếu sau này có dịp trở lại du lịch Tràng An Ninh Bình thêm một lần nữa, tôi nghĩ mình sẽ không quá bận tâm xem nơi này có thêm điểm check-in nào mới. Tôi chỉ muốn thử ngồi lại trên một chiếc thuyền, đi qua những cửa hang quen thuộc và xem sau một quãng thời gian, bản thân sẽ nhìn thấy thêm điều gì ở vùng đất tưởng như đã rất quen.
Có thể Tràng An sẽ tiếp tục đổi thay, và có lẽ, sau mỗi lần đến, người thay đổi nhiều nhất lại chính là chúng ta!